સગર્ભાવસ્થામાં એનિમિયા: IFA ગોળી, ખોરાક અને ક્યારે રિફર કરવું

એનિમિયા એટલે લોહીમાં ઓક્સિજન લઈ જવા માટે હિમોગ્લોબિન ખૂબ ઓછું હોવું. ભારતમાં ઘણી સ્ત્રીઓ સગર્ભા થાય તે પહેલા જ એનિમિક હોય છે. સગર્ભાવસ્થામાં એનિમિયા માતાને થાકેલી અને હાંફતી બનાવે છે, પ્રસૂતિ વખતે વધુ રક્તસ્ત્રાવ અને મૃત્યુનું જોખમ વધારે છે, અને બાળક વહેલું કે ઓછા વજનનું જન્મે છે. મોટાભાગનો એનિમિયા આયર્ન ગોળી, સારા ખોરાક અને સમયસર તપાસથી રોકી અને મટાડી શકાય છે.

એનિમિયા કેવી રીતે મપાય છે

ANM કે ડૉક્ટર દરેક પ્રસૂતિ-પૂર્વ તપાસમાં હિમોગ્લોબિન (Hb) તપાસે છે. સગર્ભા સ્ત્રી માટે:

• Hb 11 g/dl કે વધુ: સામાન્ય.
• Hb 10 થી 10.9: હળવો એનિમિયા.
• Hb 7 થી 9.9: મધ્યમ એનિમિયા.
• Hb 7 થી ઓછું: ગંભીર એનિમિયા – હોસ્પિટલમાં સારવાર જરૂરી.

તમે જોઈ શકો તેવા ચિહ્નો

નીચેની પાંપણની અંદરનો ભાગ ફિક્કો, ફિક્કી જીભ, હથેળી અને નખ, થાક, થોડી મહેનતે શ્વાસ ચડવો, ઝડપી ધબકારા અને પગે સોજો. ખૂબ ફિક્કી સ્ત્રીઓ અને આરામ કરતી વખતે પણ હાંફતી સ્ત્રીઓને તાત્કાલિક રિફર કરવી.

દરેક સગર્ભા સ્ત્રીને જોઈતી ગોળીઓ

• પહેલા ત્રણ મહિના રોજ ફોલિક એસિડની ગોળી. તે બાળકના મગજ અને કરોડરજ્જુની ખામી અટકાવે છે.
• ચોથા મહિનાથી: સગર્ભાવસ્થામાં ઓછામાં ઓછા 180 દિવસ રોજ એક IFA (આયર્ન અને ફોલિક એસિડ) ગોળી, અને પ્રસૂતિ પછી પણ 180 દિવસ ચાલુ રાખવી.
• ચોથા મહિનાથી રોજ બે કેલ્શિયમ ગોળી, IFA ગોળી કરતાં અલગ સમયે.
• બીજા ત્રિમાસિકમાં એક આલ્બેન્ડાઝોલ (કૃમિનાશક) ગોળી.

તેને એનિમિયા હોય તો ડૉક્ટર આયર્નનો ડોઝ વધારી શકે કે ઇન્જેક્શન કે બાટલાથી આયર્ન આપી શકે. તેને ડૉક્ટરની સલાહ પાળવામાં મદદ કરો અને Hb ફરી તપાસ કરાવો.

રોજ IFA લેવામાં મદદ કરો

ઘણી સ્ત્રીઓ આડઅસરને કારણે કે ભૂલી જવાથી આયર્ન ગોળી બંધ કરી દે છે. તેમને આ ટીપ્સ શીખવો:

• ઉબકા ઓછા કરવા ગોળી જમ્યા પછી કે સૂતી વખતે લો.
• લીંબુ પાણી, આમળા કે ફળ સાથે લો; વિટામિન C આયર્ન શોષવામાં મદદ કરે છે.
• ચા, કોફી, દૂધ કે કેલ્શિયમ ગોળી સાથે ન લો; ઓછામાં ઓછા એક-બે કલાકનું અંતર રાખો.
• આયર્ન ગોળીથી કાળો ઝાડો સામાન્ય છે અને નુકસાનકારક નથી.
• કબજિયાત માટે વધુ પાણી પીઓ અને શાકભાજી, ફળો અને આખા અનાજ ખાઓ.
• ગોળીઓ રોજ દેખાય તેવી જગ્યાએ રાખો, અને કુટુંબના સભ્યને યાદ અપાવવા કહો.

લોહી વધારતો ખોરાક

• પાલક, મેથી અને સરગવાના પાન જેવી લીલી પાંદડાવાળી ભાજી
• દાળ, ચણા, રાજમા, સોયા અને ફણગાવેલા કઠોળ
• ખાતી હોય તો ઈંડા, માછલી અને માંસ
• આમળા, જામફળ, લીંબુ અને સંતરા જેવા વિટામિન C વાળા ફળો
• સગર્ભાવસ્થામાં રોજ એક વધારાનું ભોજન

લોખંડની કઢાઈમાં રાંધવું અને ભોજન સાથે વિટામિન C વાળો ખોરાક લેવો પણ મદદ કરે છે. સગર્ભાવસ્થામાં ફક્ત ખોરાકથી એનિમિયા મટતો નથી, તેથી ગોળીઓ જરૂરી છે.

કુટુંબના બીજા સભ્યો

એનિમિયા મુક્ત ભારત હેઠળ કિશોર-કિશોરીઓ દર અઠવાડિયે એક વાદળી IFA ગોળી, 5 થી 9 વર્ષના બાળકો દર અઠવાડિયે એક ગુલાબી IFA ગોળી લે છે, અને નાના બાળકોને અઠવાડિયામાં બે વાર IFA સિરપ મળે છે. પ્રજનન વયની સ્ત્રીઓ, સગર્ભા અને ધાત્રી માતાઓને લાલ IFA ગોળી મળે છે. રાષ્ટ્રીય કૃમિનાશક દિવસે દર છ મહિને કૃમિની ગોળી અપાય છે.

વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો

સગર્ભાવસ્થામાં આયર્ન ગોળી લેવી સુરક્ષિત છે?

હા. IFA ગોળી સુરક્ષિત છે અને માતા અને બાળક બંને માટે જરૂરી છે. આરોગ્ય તંત્ર આપે છે તે ડોઝ સાચો છે.

ગોળીથી ઉબકા આવે છે. બંધ કરી શકાય?

બંધ ન કરવી. રાત્રે જમ્યા પછી કે સૂતી વખતે લેવાથી સામાન્ય રીતે ફાયદો થાય છે. ઉબકા ચાલુ રહે તો ANM સાથે વાત કરવી.

ગોળીને બદલે ગોળ કે દાડમ પૂરતા છે?

ના. તે સારો ખોરાક છે, પણ સગર્ભાવસ્થામાં એનિમિયા રોકવા કે મટાડવા માટે તેમાં પૂરતું આયર્ન નથી.